Ποιητής και Πυγμάχος - Ένα Μυθιστόρημα για τον Αρτύρ Κραβάν

Αντόνια Λογκ: Shadow-Box
Μετάφραση: Γιάννης Καστανάρας
Επιμέλεια-Επίμετρο: Νίκος Κούρκουλος
Εκδόσεις: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου

 

Ο Φάμπιαν Λόιντ, γνωστός ως Αρτύρ Κραβάν, ποιητής και πυγμάχος, υπήρξε, και συνεχίζει να είναι, μια εμβληματική μορφή για όλους εκείνους που εμπνεύσθηκαν από την έκρηξη των πρωτοποριακών κινημάτων του εικοστού αιώνα, ιδίως μάλιστα του ντανταϊσμού. Η φήμη του Κραβάν είναι στ' αλήθεια συγκλονιστική. Η ίδια του η ζωή μπόρεσε να αποτελέσει ένα ανυπέρβλητο έργο τέχνης: μποξέρ και ποιητής, ανιψιός του Όσκαρ Ουάιλντ, πλαστογράφος, άσσος στις μεταμφιέσεις, άσσος στις εξαφανίσεις, άσσος στο πόκερ της σαγήνης, εμπνευστής σκανδάλων, γητευτής φιδιών (αλλά και ανθρώπων), και, κυρίως, λιποτάκτης δεκαεφτά στρατών. Μετά την εξαφάνισή του στον Κόλπο του Μεξικού, στα 1918, ο Κραβάν θα αναγορευθεί σε θρύλο. Έναν θρύλο ισάξιο εκείνου του Ιζιντόρ Ντυκάς, ανώτερο από εκείνον του Αρτύρ Ρεμπώ, έναν θρύλο που παραμένει αξεπέραστος, μιας που ουδείς καλλιτέχνης έκτοτε δεν κατάφερε να κάνει όσα ο Κραβάν, και μετά απλούστατα να εξαφανιστεί.
Ο Τζακ Τζόνσον υπήρξε ο πρώτος νέγρος πυγμάχος παγκόσμιος πρωταθλητής βαρέων βαρών, κάτι που προκάλεσε, όχι λίγες φορές, την μήνιν των ρατσιστών σε κάθε γωνιά των Ηνωμένων Πολιτειών. Συναντήθηκε με τον Κραβάν και αναμετρήθηκε στο ρινγκ μαζί του, στη Βαρκελώνη, σε έναν αγώνα που επίσης έχει αγγίξει τις διαστάσεις του θρύλου.
Η Μίνα Λόι υπήρξε, έως προσφάτως, ένας κρυφός αστερίσκος στην ιστορία της τέχνης του εικοστού αιώνα. Ήταν μοντερνίστρια ποιήτρια, εικαστικός καλλιτέχνης, φίλη του Μαρσέλ Ντυσάν και του Έζρα Πάουντ, σύζυγος του Κραβάν και μητέρα της θυγατέρας του, της Φαμπιέν. Χάρη στον Roger L. Conover, ποιητή, πυγμάχο, και υπεύθυνο εκδόσεων στο MIT Press, σήμερα γνωρίζουμε το έργο της Λόι. Χάρη στον ίδιο, θα γνωρίσουμε άγνωστες έως τώρα λεπτομέρειες του βίου και της πολιτείας του Αρτύρ Κραβάν, μιας που ο Conover συλλέγει επί μία εικοσιπενταετία το υλικό για να εκπονήσει τη βιογραφία του εκρηκτικού εκείνου πρωτο-ντανταϊστή.
Η νεαρή, ευειδής και Ιρλανδέζα (εμπρηστικός, ομολογουμένως, συνδυασμός) πεζογράφος Αντόνια Λογκ συνέλαβε την ιδέα της συγγραφής ενός μυθιστορήματος με πρωταγωνιστές αυτούς τους τρεις εξαιρετικούς, και όντως, μυθιστορηματικούς, ανθρώπους. Το τέχνασμα που επινόησε συνίσταται στην ταξινόμηση και έκδοση μιας υποτιθέμενης αλληλογραφίας ανάμεσα στη Λόι και τον Τζόνσον. Μέσα από τις επιστολές, εκτυλίσσεται η ζωή του Κραβάν, όπως και των δύο επιστολογράφων: το παρελθόν τους, η εξέλιξή τους, τα γεγονότα που τους σημάδεψαν, οι ιδέες τους, οι αντιλήψεις τους, τα παράπονά τους, και πάει λέγοντας. Και πάντα, κρυφός πρωταγωνιστής παραμένει ο Αρτύρ Κραβάν.
Μαθαίνουμε πώς η Λόι, από αστή, σύζυγος και μητέρα, σχετίστηκε με τους καλλιτεχνικούς κύκλους, γνωρίστηκε με τους φουτουριστές του Φίλιππο Τομάσο Μαρινέτι, με τους μοντερνιστές, με τους ντανταϊστές, με τον Μαρσέλ Ντυσάν, αλλά και με τον Κραβάν, τον οποίο ερωτεύθηκε και παντρεύτηκε στο Μεξικό. Πόσο την έθελξε, και την κέρδισε, το εσκεμμένο χάος των χρόνων που γέννησαν εκείνα τα πρωτοποριακά κινήματα και τα θυελλώδη μυαλά των πρωταγωνιστών τους. "Ήταν η ηλεκτρισμένη παράνοια του πλήθους που είχε φουντώσει από μόνη της, είχε γίνει τρέλα. Η ιδέα του χάους. Υπάρχει κάτι πιο ελκυστικό από το χάος για ένα άβουλο, νωθρό μυαλό; Όχι, όχι, για μένα ήταν ο λοστός που με άνοιξε. Αρκεί μονάχα ένα πράγμα για ν' αλλάξει η ζωή σου, Τζακ. Και για τη δική μου αυτό ήταν αρκετό. Μια δόση τρέλας", φέρεται να γράφει στον Τζακ Τζόνσον.
Η Αντόνια Λογκ αφηγείται, επίσης, σκηνές από το βίο του πυγμάχου Τζακ Τζόνσον: το πώς έφτασε, από γιος γιων σκλάβων να γίνει Παγκόσμιος Πρωταθλητής Πυγμαχίας, το πόσο μίσος προκάλεσε με την σκανδαλώδη αδυναμία του στις λευκές γυναίκες και στα ακριβά αυτοκίνητα, για το πώς συνδέθηκε με τον Κραβάν, και πώς έστησαν μαζί τον αγώνα στη Βαρκελώνη.
Παραλλήλως, εκτυλίσσεται το έπος του Αρτύρ Κραβάν. Η περιπετειώδης του ζωή, τα αλλεπάλληλα παιχνίδια του στη μεθόριο ανάμεσα στο νόμο και την παρανομία. Ο Κραβάν χλεύασε, και εγγράφως αλλά κυρίως εμπράκτως, με τις ίδιες του τις πράξεις, κάθε καθεστηκυία τάξη που στένευε τα όρια της ελευθερίας του. Αρνήθηκε τα πάντα. Την τέχνη και την κοινωνική ζωή της εποχής του. Εξέδωσε το Maintenant, ένα περιοδικό που έγραφε και συνέτασσε αποκλειστικά ο ίδιος, ασκώντας δριμεία, και σπαρταριστή, κριτική στις δεσπόζουσες τάσεις και φυσιογνωμίες του καλλιτεχνικού χώρου των Παρισίων, στη δεύτερη δεκαετία του εικοστού αιώνα. "Μπορείς να συνεχίζεις ασταμάτητα, και να μην σε πιάνουν ποτέ", αυτό φαίνεται ότι ήταν, σύμφωνα με υποτιθέμενα λόγια της Φαμπιέν, της θυγατέρας του, το credo του Κραβάν. Παντού προκαλούσε σκάνδαλο, ήταν κάτι αυτογενές, αυθόρμητο, δεν εντασσόταν σε κάποιο σχέδιο. Σύμφωνα με τη μυθοπλασιακή Λόι της Λογκ: "Μέσα σε μια νύχτα απέκτησε τη φήμη του τολμηρού, μιας απρόβλεπτης ιδιοφυΐας που δεν σπαταλούσε χρόνο για το κατεστημένο ή το νόμο? ήταν ένας μανιασμένος ντανταϊστής ήρωας, πάνω στη ζωή του οποίου στηρίζουν ολόκληρα δόγματα και λατρευτικές ιδεολογίες? Όλα όσα έκανε τα έκανε επειδή του προέκυπταν ελάχιστες στιγμές πριν. Χωρίς να υπάρχει μεγαλοφυές σχέδιο, κάποια καλλιτεχνική πρόθεση, ή κάποιο ξόρκι εμπνευσμένο από την ποίηση, εκείνος έσπευδε να πραγματοποιήσει κάποια καινούργια ιδέα που του είχε κατέβει".
Η Μίνα Λόι σκιαγραφείται εναργώς από τη Λογκ. Η πορεία της στη σφαίρα του μοντερνισμού δεν ήταν θυελλώδης όπως εκείνη του συζύγου της, ωστόσο είχε συνάψει σχέσεις με κορυφαίες προσωπικότητες της καλλιτεχνικής σκηνής του εικοστού αιώνα (Μαρσέλ Ντυσάν, Μαρινέτι, Πάουντ) και είχε συνθέσει ποιήματα που συνδύαζαν έναν κατακερματισμένο λυρισμό με εκρήξεις ανατρεπτικής ευφυΐας, καταφέρνοντας έτσι να φτάσει σε έναν ιδιότυπο, αποκλειστικά δικό της ποιητικό λόγο όπου ισορροπούσαν απόλυτα η άκρατη ευαισθησία και η περίτεχνη, εγκεφαλική επινοητικότητα. Αλήθεια, ποιος άραγε έχει αρχίσει να μεταφράζει το αριστουργηματικό τρίπτυχο Three Moments in Paris; Αξίζει πάντως τον κόπο!
Η Αντόνια Λογκ εμπνεύστηκε την ιδέα να συνθέσει αυτό το ενδιαφέρον επιστολικό μυθιστόρημα από τρεις στίχους του Ιρλανδού ποιητή Paul Muldoon, μας πληροφορεί στο επίμετρό του ο Νίκος Κούρκουλος. Η προσωπικότητα του Κραβάν τη γοήτευσε, και την ώθησε στην έρευνα σχετικά με τη ζωή του, αλλά και με τη ζωή της Μίνας Λόι και του Τζακ Τζόνσον. Το υλικό που συγκέντρωσε τη βοήθησε στη σκιαγράφηση των τριών πορτρέτων, αλλά και στη δημιουργική ανάπλαση μιας ολόκληρης εποχής, ταραγμένης από παγκόσμια μακελειά, αλλά και από ρεύματα τέχνης και πολιτικής που άγγιξαν τον ακραίο ριζοσπαστισμό. Ενίοτε, ωστόσο, το κείμενό της είναι αδύναμο, δεν φαίνεται να αντανακλά επαρκώς την καταιγιστική ορμή που χαρακτήριζε τον Κραβάν και τον ντανταϊσμό, ή την παγερή ειρωνεία που διέθετε, στη ζωή και στο έργο του, μια άλλη εμβληματική προσωπικότητα όπως ο Μαρσέλ Ντυσάν.
Πάντως, το Shadow-box είναι ένα εξόχως ενδιαφέρον μυθιστόρημα, και αποτελεί μια καλή αφορμή ώστε κάποιος αρχάριος να παρασυρθεί στη γοητεία εκείνων των κινημάτων, και κάποιος ήδη μυημένος να θυμηθεί πρόσωπα και πράγματα που τον συνεπήραν και στιγμάτισαν, για πάντα, τη νιότη του.

BOOKS' ARCHIVES
[HappyReviews]


[01]Μπέρναρντ Λιούις: Οι Ασσασίνοι.
[02]Στιούαρτ Χόουμ: Blowjob.
[03]Tόμας Μπέρνχαρντ: Διόρθωση.
[04]a. Γιόχαν Χουϊζίνγκα: Homo Ludens, Ο Άνθρωπος και το Παιγνίδι.b. Ροζέ Καγιουά: Τα Παιγνίδια και οι Άνθρωποι. c. Ιουλίτα Ηλιοπούλου
[05]Ιστορία της Νεωτερικής και Σύγχρονης Φιλοσοφίας (Φυσιογνωμίες και Έργα).
[06]Εμμανουήλ Παπαζαχαρίου (Ζάχος):Η Πιάτσα.
[07]Samuel Beckett: Κάθαρση (και άλλα έργα).
[08]CHE Όπλα, Ποίηση, και Κάμερα.
[09]Στέφανος Ροζάνης: Ezra Pound, Ένας νεωτερικός Οδυσσέας.
[10]π. Νικόλαος Λουδοβίκος:Η κλειστή πνευματικότητα και το νόημα τού εαυτού/Ο μυστικισμός τής ισχύος και η αλήθεια τής φύσεως και τού προσώπου.
[11]Jean Baudrillard: Συνθήματα.
[12]Αντόνια Λογκ: Shadow-Box.
[13]Πωλ Βιριλιό: Η διαδικασία της σιωπής.
[14]Χρήστος Σιδερής : 7 Ημέρες ψέμματα.
[15] Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος: Το απροσδόκητο γρασίδι.
[16] Στέφανος Ροζάνης:Ο αδιανόητος θάνατος.
[17] Παν. Δρακόπουλος:Κείμενα με σπασμένη ενότητα.
[18] John Ralston Saul : Πολιτισμός χωρίς συνείδηση.
[19] Dante Alighieri: Η θεία κωμωδία. Χ.Λ. Μπόρχες: Δοκίμια για τον Δάντη.
[20] Τζων Ντος Πάσος: Manhattan transfer.
[21] Μάρσαλ Σάλινς: Πολιτισμός και πρακτικός λόγος
[22] Αχιλλέας Φωτάκης: Βιβλιογραφία τού Σουρεαλισμού στα ελληνικά (μέρος πρώτο)
[23] Αριστούργημα με δίχως ψυχή
[24] Για Τις Σπονδές Ας Πω Δυο Λόγια
[25] Ο Καιρός των Χρυσανθέμων

26.Το ιθαγενικό ζήτημα σήμεραJeffrey Sissons

 

ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ