"Manhattan Transfer"

 

Τζον Ντος Πάσος
(εκδ. ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ )


«Υπήρχαν η Βαβυλώνα και η Νινευί, που ήταν πλινθόκτιστες. Η Αθήνα ήταν όλο χρυσές και μαρμάρινες κολόνες. Η Ρώμη στηριζόταν σε φαρδιές αψίδες από γυμνή πέτρα. Στην Κωνσταντινούπολη οι μιναρέδες αστραποβολούν σαν τεράστιες λαμπάδες πάνω από το Κεράτιο?Ώ, ακόμα ένας ποταμός να διαβώ?Ατσάλι, γυαλί, υαλότουβλα και μπετόν θα είναι τα υλικά των ουρανοξυστών. Στοιβαγμένα στο στενό νησάκι τα κτίρια με τα χιλιάδες παράθυρα θα υψώνονται αστραφτερά, η μια πυραμίδα πάνω στην άλλη, σαν κορυφές από λευκά σύννεφα πάνω από καταιγίδα?».

 


Τα θεμέλια του σύγχρονου πολιτισμού μπορούν να αναζητηθούν στον τρόπο με τον οποίο η Νέα Υόρκη μεταλλασσόταν, στις αρχές του αιώνα, για να εξελιχθεί στο ναό του μετα-βιομηχανικού κόσμου, σε μια μεγαλειώδη μητρόπολη που αλέθει ανθρώπινες ζωές, παιδικά όνειρα και χρηματιστηριακές φιλοδοξίες. Ο Ντος Πάσος, «καλύτερος συγγραφέας του καιρού μας» σύμφωνα με τον Ζαν-Πολ Σαρτρ, εκδίδει το Manhattan Transfer το 1925, λίγο πριν από την περίφημη τριλογία του USA (1930-1936) σε ένα έργο-τομή για την αμερικανική πεζογραφία.

Το κείμενο επιταχύνεται, σφυρίζει, βουίζει και παρασύρει στο μεταλλικό του πέρασμα τις ιστορίες των ανθρώπων της αρχής του 20ου αιώνα. Ενώ ο Φριτς Λανγκ κινηματογραφεί τη δική του εφιαλτική Μητρόπολη (1927), ο Ντος Πάσος σπάει και χαλυβδώνει τον αφηγηματικό λόγο, διεισδύοντας στις ρωγμές που αφήνει η συγκεκριμένη μεταβατική περίοδος της νεοϋορκέζικης ιστορίας και ανασύροντας κομματιαστές εικόνες από τις ζωές των πλούσιων και των αστέγων μιας πόλης η οποία παρασύρει στη δίνη της όλους τους πιθανούς ρόλους και όλες τις μοίρες των ανθρώπων. Γρανάζια οι λέξεις, τσακίζουν τη ραχοκοκαλιά του ονείρου όσων αποξεχνιούνται στον απαγορευμένο ρεμβασμό ενός κόσμου Άλλου.

Το μυθιστόρημα οικοδομείται πάνω στο απέραντο εργοτάξιο που είναι η Νέα Υόρκη από την αρχή του αιώνα μέχρι και την εποχή της ποτοαπαγόρευσης, ακριβώς όταν ο παλιός κόσμος καίγεται, περιουσίες κτίζονται και το αμερικανικό όνειρο προσελκύει στην πλουμιστή του άβυσσο συνεχώς νέες υπάρξεις.
Το νοερό τοπίο διασχίζουν σε έναν αέναο συριγμό τρένα, αυτοκίνητα και πυροσβεστικές, ενώ θρυμματίζονται και αναδιατάσσονται οι ανθρώπινες σχέσεις στο ρυθμό των ιστορικών γεγονότων της εποχής (δολοφονία του Δούκα Φερδινάνδου στο Σεράγεβο, A' Παγκόσμιος Πόλεμος,
ποτοαπαγόρευση, μακαρθισμός, κινητοποίηση των εργατικών συνδικάτων). Κυβιστικά και αφαιρετικά στιγμιότυπα σχηματίζουν τις ιστορίες των πρωταγωνιστών, τους οποίους παρακολουθούμε να φλέγονται μόλις επιθυμούν, σαν μπαλζακικοί ήρωες, να φτάσουν στην καρδιά των πραγμάτων ή ν΄ αναμετρηθούν με μιαν εξουσία που πολύ σύντομα τους ξεβράζει στις προβλήτες με γλαρόνια να πετάνε κρώζοντας.

Οι προλετάριοι του Ντος Πάσος αναδύονται μες στην σκοτεινή νύχτα, ως προφήτες της πόλης, για να κραυγάσουν: «Αυτό είναι ο καπιταλισμός, βρικόλακας που σας ρουφάει το αίμα?μέρα?και?νύχτα», αλλά ο κεντρικός ήρωας Τζίμι Χερφ, δημοσιογράφος αποστασιοποιημένος από κάθε σύστημα, μοναχικός και λογοτεχνικός απόγονος ηρώων των Φλωμπέρ και Ντίκενς, διαπιστώνει: «Πόσο φριχτά είναι όλα, Θεέ μου? Μακάρι να μπορούσα να τα ρίξω όλα στον καπιταλισμό?». Ναι, φταίει το σύστημα, εκείνο που στοιχειώνει όμως τους ήρωες του Manhattan Transfer είναι εν τέλει το ίδιο το μεταφυσικό ερώτημα της ύπαρξης, το οποίο μετά τους Ρομαντικούς βιώνεται όλο και πιο τραγικά, χάνοντας ακόμα και εκείνη τη διάσταση της ύπαρξης ως ονειρικό πέρασμα από τον κόσμο ετούτο?
Ένα όνειρο ζωής που κερματίζεται ξανά και ξανά στο έργο του μεγάλου αυτού, πορτογαλικής καταγωγής συγγραφέα, ενώ το πεπρωμένο των ηρώων του χύνεται σταδιακά στο καλούπι της πόλης, μετατρέποντας και τους ίδιους σε ουρανοξύστες, μοναχικούς κι ερημωμένους. Οι ψυχές τους, πιασμένες στον μητροπολιτικό ιστό, βλέπουν τη σκιά τους να χάνεται στους αντικατοπτρισμούς του χάλυβα και του γυαλιού, ενώ ο Σαρτρ παρατηρεί ότι «δεν έχουν ζωές, έχουν πεπρωμένα». Πεπρωμένα που ακολουθούν τον χρόνο της πόλης και αναβοσβήνουν μαζί με τα φώτα των κτιρίων και των λεωφόρων, μαζί με τις διαφημίσεις της εποχής, τα επίκαιρα και τα άρθρα των εφημερίδων. «Το χειρότερο όταν δεν αντέχεις πια τη Νέα Υόρκη είναι ότι δεν έχεις να πας πουθενά αλλού. Είναι η κορυφή του κόσμου. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να γυρνάμε σα σκίουροι στο κλουβί μας», παρατηρεί εξάλλου μελαγχολικά από το βάθρο της επιτυχίας του ο δικηγόρος Τζορτζ Μπόλντγουιν?

Με τη βοήθεια τεχνικών που δανείζεται από την τέχνη, τη φωτογραφία και τον κινηματογράφο της εποχής, ο συγγραφέας ανασυνθέτει έτσι την εικόνα αλλά και τις οσμές, τις γεύσεις και τους ήχους της αμερικανικής μητρόπολης όπως την έζησαν πριν από έναν αιώνα οι μάρτυρες της γένεσης του σύγχρονου πολιτισμού. Συγχρόνως όμως, ανασυνθέτει και το δράμα του ανθρώπου που ανακαλύπτει τη μοναχικότητά του σ΄ ένα σύμπαν όπου το ρόλο του θεού έχουν υποκαταστήσει οι χρηματιστηριακές αξίες και η εφήμερη λάμψη της δόξας
.

 

BOOKS' ARCHIVES
[HappyReviews]


[01]Μπέρναρντ Λιούις: Οι Ασσασίνοι.
[02]Στιούαρτ Χόουμ: Blowjob.
[03]Tόμας Μπέρνχαρντ: Διόρθωση.
[04]a. Γιόχαν Χουϊζίνγκα: Homo Ludens, Ο Άνθρωπος και το Παιγνίδι.b. Ροζέ Καγιουά: Τα Παιγνίδια και οι Άνθρωποι. c. Ιουλίτα Ηλιοπούλου
[05]Ιστορία της Νεωτερικής και Σύγχρονης Φιλοσοφίας (Φυσιογνωμίες και Έργα).
[06]Εμμανουήλ Παπαζαχαρίου (Ζάχος):Η Πιάτσα.
[07]Samuel Beckett: Κάθαρση (και άλλα έργα).
[08]CHE Όπλα, Ποίηση, και Κάμερα.
[09]Στέφανος Ροζάνης: Ezra Pound, Ένας νεωτερικός Οδυσσέας.
[10]π. Νικόλαος Λουδοβίκος:Η κλειστή πνευματικότητα και το νόημα τού εαυτού/Ο μυστικισμός τής ισχύος και η αλήθεια τής φύσεως και τού προσώπου.
[11]Jean Baudrillard: Συνθήματα.
[12]Αντόνια Λογκ: Shadow-Box.
[13]Πωλ Βιριλιό: Η διαδικασία της σιωπής.
[14]Χρήστος Σιδερής : 7 Ημέρες ψέμματα.
[15] Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος: Το απροσδόκητο γρασίδι.
[16] Στέφανος Ροζάνης:Ο αδιανόητος θάνατος.
[17] Παν. Δρακόπουλος:Κείμενα με σπασμένη ενότητα.
[18] John Ralston Saul : Πολιτισμός χωρίς συνείδηση.
[19] Dante Alighieri: Η θεία κωμωδία. Χ.Λ. Μπόρχες: Δοκίμια για τον Δάντη.
[20] Τζων Ντος Πάσος: Manhattan transfer.
[21] Μάρσαλ Σάλινς: Πολιτισμός και πρακτικός λόγος
[22] Αχιλλέας Φωτάκης: Βιβλιογραφία τού Σουρεαλισμού στα ελληνικά (μέρος πρώτο)
[23] Αριστούργημα με δίχως ψυχή
[24] Για Τις Σπονδές Ας Πω Δυο Λόγια
[25] Ο Καιρός των Χρυσανθέμων

26.Το ιθαγενικό ζήτημα σήμεραJeffrey Sissons

Ελένη Καρρά