HOLLOW SKY 1

Βγαίνει απ' το σπίτι του. Τα συννεφιασμένα πλήθη πηγαινοέρχονται αμίλητα. Ο καθένας στον κόσμο του. Ανοίγουν το στόμα τους ίσα-ίσα για να πουν΄Ενα πακέτο τσιγάρα παρακαλώ, πληρώνουν και συνεχίζουν. Κι αυτό ακόμα θα μπορούσαν να μην το πούνε. Η μάρκα, η ετικέτα και η ταινία που γράφει τόσα ευρώ, τα λένε όλα. Γιατί να μιλήσουν οι άνθρωποι; Κρύβονται, καταδικασμένοι να μένουν άγνωστοι μεταξύ αγνώστων. Όσο για 'κείνους που θέλουν να γίνουν "γνωστοί", αυτοί φτιάχνουν τις συντεχνίες τους για ν' αλληλοσυγχαίρονται και ν' αλληλοθάβονται, προσφέροντας ο καθένας το δικό του θέαμα στα βουβά πλήθη. Συντεχνίες καλλιτεχνών, συντεχνίες δημοσιογράφων, συντεχνίες θεωρητικών, συντεχνίες επανασταστών, συντεχνίες επιστημόνων,. Γιατί να μιλήσουν οι άνθρωποι; Κρύβονται, κι αφήνουν τις ετικέτες να μιλούν την ξύλινη γλώσσα τους.


"Ο Ορθός λόγος προώθησε την ιδέα οτι ο άνθρωπος είναι ένα ον που κρύβεται μάλλον παρά φανερώνεται. Όπως συνήθως, σκαπανέας στην ανάπτυξη τής ορθολογικής σκέψης ήταν ο Μακιαβέλι. Αυτός ο αυλικός, ο μάστορας της χειραγώγησης, ο ιντριγκαδόρος τών διαδρόμων, υποστήριζε πως ο άνθρωπος οφείλει να κρύβει πολλά πράγματα αν θέλει να κατατροπώσει τούς αντιπάλους του.
"Μετά τον Μακιαβέλι, ήρθε ο καλοπροαίρετος Έρασμος, που έγινε ο διανοούμενος και ο ανθρωπιστής με τη μεγαλύτερη επιρροή κατά την Αναγέννηση στην Βόρεια Ευρώπη (.) Ο ΄Ερασμος εγκωμίαζε την αρετή της διακριτικότητας, που υποτίθεται οτι θα χαλιναγωγούσε τον αναιδή κάνοντας μετριοπαθέστερη τη δημόσια συμπεριφορά τού ατόμου :

"Είναι ανθυγιεινό να συγκρατείς τα ούρα σου, αλλά έντιμο να ουρείς κρυφά. Ορισμένοι συνιστούν στους νέους να συγκρατούν τα αέριά τους σφίγγοντας τον πισινό τους. Λοιπόν! Δεν είναι σωστό ν'αρρωστήσει κανείς μόνο και μόνο για να είναι ευγενικός. Αν μπορείς να βγείς απο το δωμάτιο, βγες έξω για να κλάσεις. Αν όχι, τότε πρέπει ν'ακολουθήσεις την παλιά συμβουλή : κρύψε το θόρυβο μ'ενα βήχα" (De Civilitate Morum Puerilum, 1530).

"Κάνε ενα θόρυβο για να κρύψεις έναν άλλον : αυτή η πρακτική επρόκειτο να γίνει το σήμα κατατεθέν τού καλλιεργημένου ανθρώπου.
"Ο Μακιαβέλι κι ο Έρασμος είχαν παραπλήσια άποψη για τον άνθρωπο. Στην καινούργια συμπεριφορά που διακήρυσσαν, ανιχνεύουμε αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε διακριτικότητα ή μυστικό, είτε όταν θέλεις ν'ανακουφίσεις τα σπλάχνα σου, είτε προκειμένου να χειραγωγήσεις τις κυβερνήσεις. Το μυστικό συνόδευσε όλη την εξέλιξη του Ορθού λόγου. Σύμφωνα με αυτό που οι φιλόσοφοι άφηναν να εννοηθεί, η Ιερά Εξέταση βρήκε να επιβεβαιώνεται εδώ η παλιά πεποίθησή της κατά την οποία όλοι οι άνθρωποι κρύβουν κάτι. Οι ιεροεξεταστές συμπέραιναν ορθολογικότατα οτι, αρκεί να θέσεις τις σωστές ερωτήσεις για ν'αποκαλυφθεί η αλήθεια. ΄Ηταν ασφαλώς δυνατόν να ανακρίνουν κάποιον χωρίς να τον βασανίσουν. Αλλά τα βασανιστήρια εξασφάλιζαν οτι ο ανακρινόμενος θα έδινε απαντήσεις.
"Θυμόμαστε όμως οτι ο Ορθός λόγος διακηρύσσει πως για κάθε ερώτηση υπάρχει μία απάντηση. Δηλαδή η αληθινή απάντηση.
"Ο Λογιόλα, συμβαδίζοντας με τον Μακιαβέλι, ενδιαφερόταν κυρίως για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να δομηθούν οι ερωτήσεις προκειμένου να πάρει κανείς την κατάλληλη απάντηση. Ήταν μάστορας στην τεχνική της διακριτικότητας - ή μάλλον ένας μαέστρος γητευτής - στην υπηρεσία τού Θεού, και βάλθηκε να την κάνει αληθινή τέχνη σε ό,τι αφορά την οργάνωση και την επιχειρηματολογία.
"Ο Ρισελιέ υιοθέτησε αυτές τις ιδέες και τις ανέπτυξε στην υπηρεσία του ΄Εθνους-Κράτος. Η απόκτηση γνώσεων ήταν γι'αυτόν το πολυτιμότερο όπλο του. Οι γνώσεις που έπαιρνε πριν απο τους άλλους, οι γνώσεις που υφάρπαζε εν αγνοία τών αποστολέων τους ή τών παραληπτών τους, οι γνώσεις που έκρυβε ίσως και για πάντα ή για να τις χρησιμοποιήσει αργότερα, οι γνώσεις που χρησιμοποιούσε κατά περίσταση προκειμένου να κατατροπώσει κάποιον ή να πείσει τον βασιλιά,. ή ακόμα και οι πλαστές γνώσεις : γεγονότα κατασκευασμένα απο το τίποτα, παραθέσεις αποσπασμάτων που τα εφεύρισκε ο ίδιος, συκοφαντίες, καλές ειδήσεις που τις προπαγάνδιζε για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντά του (.).
"Σε τελική ανάλυση, το μυστικό, συνδεόμενο με τον πρωτεύοντα ρόλο που έπαιζε ο αυλικός, αντικαθιστούσε την ευφυία με την πανουργία, μια ιδιότητα απαραίτητη για όποιον έτρεφε την ελπίδα να κερδίσει εξουσία μέσα στις δημόσιες υποθέσεις".

John Ralston Saul,
"Voltaire's bastards. The dictatorship of reason in the West"(Free Press, Nέα Υόρκη, 1991)

NEXT

Γιάννης Δ. Ιωαννίδης [e-mail]