HOLLOW SKY 1>>

Starry Nights

Για να σωθεί αυτός εδώ ο άσωτος κόσμος, κάποιοι λένε : Ποίηση, περισσότερη ποίηση!. Και κάποιοι άλλοι : Φιλοσοφία, περισσότερη φιλοσοφία! Θα μού επιτρέψετε να μην πω τη δική μου γνώμη αλλά να παραθέσω το παρακάτω μικρό απόσπασμα από ένα αστερόφωτο βιβλίο.

Σ' ένα γράμμα του προς τον Σέλλινγκ, τής 2 Νοεμβρίου τού 1800, ο Χέγγελ έλεγε : "αναγκάστηκα να στραφώ προς την επιστήμη και να ζητήσω να εκφράσω με τη μορφή ενός συστήματος το ιδεώδες τής εφηβικής μου ηλικίας". Το ιδεώδες αυτό το διαμόρφωσε για να μπορέσει να ξεπεράσει τη φοβερή κρίση που έζησε στα εφηβικά του χρόνια "με την παράλυση όλων μου τών δυνάμεων" μαζί με τον Χέλντερλιν, και αν ο σιωπηλός του αποχωρισμός από τον ποιητή ήταν η πρώτη ένδειξη τής θέλησής του να συμφιλιωθεί με τον κόσμο, η κρίση αυτή χάραξε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο αισθανόταν την "ανάγκη τής φιλοσοφίας, που γεννιέται", όπως έγραφε το 1801, "όταν η ενωτική δύναμη εξαφανίζεται από τη ζωή τών ανθρώπων", και που γίνεται το εν ού έστι χρεία τώρα που "όλα τα φαινόμενα τού καιρού μας δείχνουν οτι καμμιά ικανοποίηση δεν μπορεί να βρεθεί μέσα στην παλιά μορφή τής ζωής . και οτι ο σημερινός τρόπος τής ζωής έχασε τη δύναμη και την περιωπή του". Μέσα στο πεπρωμένο τού Χέλντερλιν και τών ρομαντικών, ο Χέγγελ είδε όχι απλώς και μόνο μια προσωπική ατυχία αλλά μια ριζική "αναλήθεια" και τη σκληρή "μοίρα αυτών που δεν έχουν καμμιά μοίρα" γιατί σε κανένα κόσμο δεν μπορούν να "βρεθούν" και να "κατοικήσουν". Το επιτακτικό αίτημα να "ενωθεί με την εποχή του" - τελευταία φράση τού πρώτου του συστηματικού σχεδιάσματος, που φέρει τη βαρυσήμαντη χρονολογία 14 Σεπτεμβρίου 1800 --, δείχνει τη θέληση τού Χέγγελ να βρει μια ισορροπία με τον κόσμο, να αποδεχτεί με την ίδια του τη θέληση, σαν ένα εσωτερικό νόμο, τούς περιορισμούς που επιβάλλει ο κόσμος, και φανερώνει το πέρασμά του στον κλασσικισμό, που προϋποθέτει την αναζήτηση, τη γνώση και την αναγνώριση τού κόσμου σαν ανώτατου νομοθετικού και μορφωτικού στοιχείου.
Το "Σύστημα" είναι ο κόσμος ακριβώς που έχτισε ο Χέγγελ για να μπορέσει να ενωθεί με τον καιρό του, να "βρεθεί και να κατοικήσει" μέσα στην εποχή του. Μεταμόρφωσε το ιδεώδες τής εφηβείας του σ' ένα Σύστημα, σε μια μοναδική ίσως στην ιστορία τής φιλοσοφίας μετά τον Πλάτωνα απόπειρα να συνθέσει, να ενοποιήσει, να φέρει στο φως τού Λόγου μια πληθώρα απο εμπειρίες, να μεταμορφώσει "αυτό που είναι" και αυτό που υπήρξε - ακόμα και τις πιο τυχαίες του συναντήσεις - σε προσωπική του μοίρα, σε εσωτερική του ανάγκη, σε στοιχείο απαραίτητο για την καλλιέργεια τών πιο μύχιών του δυνάμεων, σε μια κινητή εικόνα τού ίδιου τού γίγνεσθαι - έτσι που, στο τέλος, όλη η ιστορία τής ανθρωπότητας πήρε την όψη και τα χρώματα μιάς εγελειανής γενεαλογίας.

Κώστας Παπαϊωάννου,
Κράτος και Φιλοσοφία - Ο διάλογος Μαρξ-Χέγγελ (1954)
[ανατύπωση, Εναλλακτικές Εκδόσεις "Κομμούνα", 1990]


back

 

Γιάννης Δ. Ιωαννίδης [e-mail]