HOLLOW SKY 23>>

Μάς το είχαν πει (3)

«Γίνεται κανείς ρασιοναλιστής όταν η εσωτερική όραση κι ακοή και όσφρηση και γεύση τής ιερότητας τής ζωής, αυτά που χαρακτήριζαν την ανυποκατάστατη ζύμη κάθε αυθεντικής παράδοσης πολιτισμού και Τέχνης, έχουν ολότελα χαθεί απ' την ψυχή του. Σ' αυτή την περίπτωση ο ρασιοναλισμός δεν είναι πια παρά ο δρόμος όπου για να τον ακολουθήσει κανείς δεν χρειάζεται τίποτα να θυσιάσει. Εις τις ψυχές λοιπόν οπού δεν έχουν τίποτα να θυσιάσουν, γιατί δεν έχουν τίποτα να λατρέψουν, δεν απομένει παρά τούτη η διέξοδος, ως φυγή από τη στυγνή πραγματικότητα τού είναι των. Μη έχοντας οι ίδιοι ιερά, ποδοπατούν τα ιερά τών άλλων, και τούτο κάνοντας κομπάζονυν 'ως εις ένδειξιν ρώμης' (φράση τού Ταγκόρ)».

Δημήτρης Πικιώνης, 1961.

*


«Δες τώρα μόνος Σου ποιός είχε δίκιο: Εσύ ή εκείνος που σε ρωτούσε τότε; Θυμήσου το πρώτο ερώτημα. Αν και δε σ' το λέω κατά λέξη, μα το νόημά του ήταν τούτο: 'Θέλεις να πας στον κόσμο και πηγαίνεις μ' αδειανά χέρια, με κάποια υπόσχεση ελευθερίας που οι άνθρωποι με την ηλιθιότητά τους και με την έμφυτή τους διαφθορά δεν μπορούν ούτε καν να την κατανοήσουν, που τη φοβούνται και τη σκιάζονται γιατί τίποτα και ποτέ δεν υπήρξε για τον άνθρωπο και την ανθρώπινη κοινωνία πιο αφόρητο από την ελευθερία! Εσύ βλέπεις αυτές τις πέτρες μέσα σε τούτη τη γυμνή πυραχτωμένη έρημο; Κάνε τες ψωμιά και η ανθρωπότητα θα τρέξει από πίσω Σου σαν κοπάδι, γεμάτη ευγνωμοσύνη και υπακοή, αν και πάντα θα τρέμει από φόβο πως θα μπορούσε ν' αποτραβήξεις το χέρι Σου και να πάψεις να τής δίνεις τα ψωμιά Σου'. Μα Συ δε θέλησες να στερήσεις απ' τον άνθρωπο την ελευθερία κι απόρριψες την προσφορά γιατί σκέφτηκες: Τι ελευθερία θα 'ναι αυτή όταν η υπακοή θα εξαγοραστεί με ψωμιά; Πρόβαλες την αντίρρηση πως ο άνθρωπος 'ουκ επ' άρτω μόνω ζήσεται', μα το ξέρεις πως εν ονόματι αυτού τού ίδιου τού γήινου άρτου θα ξεσηκωθεί εναντίον Σου το πνεύμα τής γης, θα Σε πολεμήσει και θα Σε νικήσει κι όλοι θα το ακολουθήσουν φωνάζοντας: 'Ποιός μοιάζει μ' αυτό το θηρίο που μάς έδωσε τη φωτιά τ' ουρανού!'. Το ξέρεις πως θα περάσουν αιώνες κι αιώνες και η ανθρωπότητα θα διακηρύξει με το στόμα τής Σοφίας και τής Επιστήμης πως έγκλημα δεν υπάρχει, και πως συνεπώς δεν υπάρχει αμαρτία και πως υπάρχουν μονάχα πεινασμένοι: 'Χόρτασέ τους και τότε μονάχα να τούς ζητάς αρετή!'. Να τι θα γράψουν στη σημαία που θα σηκώσουν εναντίον Σου και που μ' αυτήν θα γκρεμίσουν το ναό Σου. [.] Ω, ποτέ, ποτέ δεν θα χορτάσουν χωρίς εμάς . Καμμιά επιστήμη δε θα τούς δώσει ψωμί όσο θα μένουν ελεύθεροι, μα στο τέλος θα 'ρθουν να καταθέσουν την ελευθερία τους στα πόδια μας και θα μάς πουν: 'Κάντε μας σκλάβους, μα χορτάστε μας'. [.] Αν αποδεχόσουν τούς 'άρτους', θ' απαντούσες στη συμπαντική και προαιώνια ανθρώπινη λαχτάρα τόσο τού ατόμου όσο και τού συνόλου, δηλαδή: 'Ποιόν θα προσκυνήσω;'. Δεν υπάρχει πιο ακατάπαυστη και πιο βασανιστική φροντίδα για τον άνθρωπο, όταν μένει ελεύθερος, παρά πώς να βρει όσο γίνεται γρηγορότερα κάποιον να προσκυνάει. [.] Γι' αυτή τη γενική λατρεία εξολοθρεύουν ο ένας τον άλλον με το σπαθί. [.] Υπάρχουν τρεις δυνάμεις στον κόσμο που θα μπορούσαν να νικήσουν και να υποτάξουν για πάντα τη συνείδηση αυτών τών αδύναμων στασιαστών, κι αυτό για τη δική τους ευτυχία. Αυτές οι δυνάμεις είναι: το θαύμα, το μυστήριο και το κύρος. Εσύ απόρριψες και το ΄να και το άλλο και το τρίτο κι έδωσες μονάχος σου τα παράδειγμα για να κάνουν όλοι το ίδιο. [.] Αυτό κάναμε. Διορθώσαμε το έργο Σου και το θεμελιώσαμε στο θαύμα, στο μυστήριο και στο κύρος. Και οι άνθρωποι χάρηκαν που τούς οδήγησαν και πάλι σαν αγέλη και που σήκωσαν επιτέλους απ' τις καρδιές τους το τόσο τρομερό δώρο τής ελευθερίας, που τούς έφερνε βάσανα».

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, Αδελφοί Καραμάζοβ
[όπου μιλάει ο Μέγας Ιεροεξεταστής]

back

Γιάννης Δ. Ιωαννίδης [e-mail]