In Memoriam I.V. Stalin (+1953)
- Γ.Δ. Ιωαννίδης

Σχόλιο στο βιβλίο τού Ζιλ Ντωβέ
''Έκλειψη κι επανεμφάνιση..." (Γ.Δ. Ιωαννίδης)


Περί Πολέμου-ΜΕΡΟΣ 1(Dr DADA)

Περί Πολέμου-ΜΕΡΟΣ 2(Dr DADA)

Μάζα και Ιστορία - σχόλιο στο
ομώνυμο βιβλίο τού Κώστα Παπαϊωάννου (Θ. Ζιάκας)


Επιστολή στα "Παιδιά τής Γαλαρίας"
- περί κομμουνισμού και δημοκρατίας (Γ.Δ. Ιωαννίδης)


Εισαγωγή στο βιβλίο τού Άσγκερ Γιόρν
"Αγριότητα, Βαρβαρότητα Πολιτισμός" (Γ.Δ. Ιωαννίδης)


Μια παγίδα ονόματι Dogville (Γ.Δ. Ιωαννίδης)

Ας μιλήσουμε για την ουσία (Υβ Λε Μανάκ)

Tι είνι Γιουρτή; (Γιάννους)

Άλλο "εξηγώ", άλλο "κατανοώ" κι άλλο
"γνωρίζω" κ. Νανόπουλε (Γ.Δ. Ιωαννίδης)



Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΩΘΕΙ!

Σχόλιο στο βιβλίο «Η παλιά και η νέα θεότητα.
Μια συζήτηση για την ιδεολογία ανάμεσα στον Παν. Κονδύλη και στο περιοδικό Σημειώσεις»

Ο ΠΟΙΗΤΗΣ, Ο ΙΗΣΟΥΣ
ΚΑΙ Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΗΣ ΚΤΙΣΗΣ

ΝΙΚΟΛΑΣ ΚΑΛΑΣ
Η ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ

Νικόλας Κάλας
(δεν έχει σημασία πότε γεννήθηκε και πότε πέθανε, είναι παρών)

Ομιλία για το «Αυτοείδωλον εγενόμην.»

 

 

Αριστείδης Αντονάς*

Ο κόσμος του λήμματος, ο έγκλειστος του χάρτη και δύο κινήσεις προς την αρχειοθετημένη Γη
 

Αρχειοθετημένο τοπίο


Με πληκτικό γραφειοκρατικό τρόπο και με ταυτόχρονη υπνοβατική δύναμη κάποιο ζωντανό αρχείο συνθέτει το τοπίο του πλανήτη σε καταχωρημένες σελίδες του Διαδικτύου. Ως προς την επικράτηση του ιδιαίτερου τρόπου οργάνωσης του κόσμου, δεν είναι ηθικές κρίσεις που απασχολούν τις παρακάτω διαπιστώσεις. Η παραγωγή του τοπίου ως κατασκευής του ζωντανού αρχείου δεν αποτελεί είδηση ούτε εκπλήσσει πια. Καλούμαστε να ζήσουμε στο πεδίο αυτό, να επιβιώσουμε εναντίον του ή να οργανωθούμε από τη δομή του. Κάποια προ-εννόηση ή μετα-εννόηση «του» χώρου ή «των» τόπων, βασισμένη σε εργασίες αρχείου, κατασκευάζει την "άμεση" εμπειρία των τόπων αυτών. Προκαταρκτικές εννοήσεις και καταγεγραμμένες μετα-εννοήσεις "κτίζουν" την εμπειρία του "χώρου" που συνηθίζαμε να εννοούμε ως "καθεαυτόν". Οι τόποι της γης είναι άμεσα χαρτογραφήσιμοι ή ήδη χαρτογραφημένοι. Ασφαλώς οι αρχειοθετήσεις θίγουν το αρχειοθετούμενο (αν κάτι τέτοιο υπάρχει): ενίοτε -όλο και συχνότερα- δυσκολευόμαστε να δοκιμάσουμε τον διαχωρισμό ανάμεσα στα δύο. Στο παρελθόν καταφεύγαμε στον χάρτη μετά από απώλεια προσανατολισμού. Η σημερινή διαμονή στο εσωτερικό του χάρτη οργανώνεται ως απώλεια της απώλειας. 
Φωτίζουμε την κατασκευή του σημερινού τοπίου όσο αναζητάμε αυτή την ιδιαίτερη συνθήκη: με ποιούς τρόπους χάνεται η απώλεια; Τι είδους κινήσεις γίνονται “χωρίς” απώλεια; Η διαμάχη ανάμεσα στο συνηθισμένο και το εξαιρετικό, στο καθημερινό και το εξωτικό λαμβάνει νέες σημασίες. Εκεί συνεχίζει να βρίσκεται κάποιο επίκεντρο του εκάστοτε "τοπιακού χαρακτήρα στον χάρτη": το αρχειοθετημένο τοπίο προσφέρει την ιδιαίτερη συνθήκη ενατένισης όπου ο χάρτης και το χαρτογραφούμενο παύουν να διαχωρίζονται: σε αυτό το τοπίο βρίσκεται (ή μπορεί να βρίσκεται) χαρτογραφημένος και ο θεατής που εποπτεύει. Ο παρατηρητής αυτού του τοπίου χαρακτηρίζεται τώρα ως "έγκλειστος του χάρτη". Θα βρίσκεται "μέσα στο τοπίο" όσο το τοπίο προσδιορίζεται έτσι. Αυτό θα είναι τότε ένα τοπίο χωρίς αντίληψη του κάδρου του.

Μετακίνηση και απόδραση


Το τοπίο-αρχείο δεν προσφέρεται για αποδράσεις. Παρέχει κλειστά, χαρτογραφημένα σύνολα που επικοινωνούν με κλειστούς διαδρόμους: ο χάρτης πλοήγησης στους ηλεκτρικούς σιδηροδρόμους των μεγαλουπόλεων είναι ένα ανάλογον του χάρτη της ανθρώπινης εμπειρίας της Γης: με αντίστοιχο τρόπο μετατίθεται ο έγκλειστος του χάρτη από χαρτογραφημένο τόπο σε χαρτογραφημένο τόπο. H απόδραση από το τοπίο-αρχείο δεν αναλαμβάνεται ως φυγή ούτε αποφεύγει κάτι. Ο χαρτογραφημένος κόσμος οργανώνεται σε πρώτο επίπεδο με λήμματα που κατατίθενται "επί τόπου" (geotagging). Πληροφορίες καταχωρούνται σε θέσεις και μπορούν να γεμίζουν χαρτογραφημένους τόπους. Ακόμα περισσότερο: οργανώνεται κάποια συνάρτηση της τοπικότητας σχετική με αυτό το ιδιαίτερο γέμισμα. Ο τόπος δεν εμφανίζεται απλώς ταυτισμένος με ό,τι πληροφορία έχει κατατεθεί για αυτόν. Πολύ περισσότερο παρουσιάζεται ως κενή δομή που έχει τη δυνατότητα να γεμίζει. Κι ούτε αυτό αποτελεί διαπίστωση που θα μπορούσε να αναφέρεται σε ο,τιδήποτε. Χαρακτηρίζει την ιδέα για κάποιον κόσμο "χωρίς έλλειψη". Χωρίς απώλεια και χωρίς έλλειψη: η έννοια της "επερώτησης" αντικαθίσταται, σε έναν τέτοιο κόσμο, από κάποια "υποκατάσταση": δεν ρωτάμε "τί;" αλλά περισσότερο ήδη απαντάμε "κάπως". Δεν επερωτάμε το ίδιον αλλά προσφέρουμε ήδη ένα ανάλογον. Η θεμελίωση κάποιας κουλτούρας σε πληθωρισμό φαίνεται περισσότερο από ποτέ σταθεροποιημένη. Κι ακόμα, όπως αναφέραμε ήδη: η απόδραση από το αρχείο μπορεί να περιγράφεται πάντοτε ως νέα είσοδος σε κλειστούς χώρους αρχείου και ως νέα απότιση τιμής προς το αρχείο. Η απόδραση μένει μετακίνηση στο εσωτερικό του αρχείου. Ο πλανήτης - τοπίο παρουσιάζεται ως ταξινομημένος κλειστός χώρος, κτισμένος ως πληθυσμός από εστιάσιμα (zoomable) αποσπάσματα. H ζωντανή χαρτογράφηση της "Γης" στο διαδίκτυο παρουσιάζει τώρα έναν ταξινομημένο πλανήτη: κάθε επερώτηση για αυτόν απαντάται με ένα επί πλέον click που προσφέρει ένα επί πλέον zoom. O σημερινός άνθρωπος μετατίθεται στον χώρο της ίδιάς του εμπειρίας ως εαν μετακινείται από μια περιοχή αρχείου σε μιαν άλλη. Η εμπειρία του κόσμου αναλογεί προς την ενεργή βίωση ενός βιντεοπαιχνιδιού ή προς την προσομοίωση κάποιας στρατιωτικής επιχείρησης. Επί πλέον αυτή η εμπειρία κτίζεται με διαφορετικό τρόπο για τον καθένα, κτίζεται λοιπόν σε δεδομένες κοινές πλατφόρμες αλλά "προσωπικά". Καί οι τόποι των ανθρώπινων συγκεντρώσεων; Οι κοινότητες των ανθρώπων του χάρτη; Φτιάχνονται κι αυτά γύρω από αρχειακές θεματικές που προτείνονται περισσότερο ως πλατφόρμες με κοινά χαρακτηριστικά: αυτές οι πλατφόρμες είναι οι πλατείες των δικτυοτοπίων (netscapes) του σημερινού κόσμου.


Επιστροφή στους τόπους με λέξεις -κλειδιά και αποσπάσματα κώδικα


Με υπονομευμένη την εμπειρία του ταξιδιού, χωρίς χώρους κατωφλιών και με μετακίνηση προς “καταστάσεις - πίστες πληροφορίας” που θυμίζουν πίστες σε βίντεο-παιχνίδια, ο έγκλειστος του χάρτη προσδιορίζεται "εκτός χάρτη" από το είδος των επί χάρτου κινήσεών του. Διαχειρίσεις και αναμοχλεύσεις αρχείων υποκαθιστούν εξ αρχής τους τόπους τους οποίους τα αρχεία τεκμηριώνουν και στους οποίους αναφέρονται:  κοινές βάσεις δεδομένων (data repositories) παρέχουν δυνατότητα αναζήτησης με λέξεις κλειδιά ή tags. Κάθε περιοχή του παγκόσμιου χάρτη γεμίζει με εικόνες που "πληροφορούν" για το εκάστοτε μέρος του πλανήτη και για μια «συλλογή εμπειριών από αυτούς». Η εμπειρία είναι κατ αρχήν προβλέψιμη από υπαρκτές αναπαραστάσεις και κατόπιν αναπαραστάσιμη από νέες. Ο κόσμος της εμπειρίας μετετράπη σε κόσμο αναπαράστασεων εξαιτίας της ευκολίας αρχειοθέτησης αναπαραστάσεων, εξαιτίας της ποσότητας και της ποιότητα των αναπαραστάσεων και επίσης εξαιτίας της δυνατότητας “αρχειοθέτησης in situ”.


Πρώτη κίνηση προς το αρχειοθετημένο τοπίο


Η εγκατάλειψη της αρχειοθετημένης Γης βρίσκεται μπροστά στον έγκλειστο του χάρτη ως επιλογή απέναντι στην πλήξη. Ταυτόχρονα το αίτημα εγκατάλειψης της αρχειοθετημένης Γης αναζητά την φύση σε κάτι που δεν βρίσκεται πλέον επί Γης. Η φύση είναι χαμένη ανάμνηση και περισσότερο από ποτέ σήμερα οργανωμένη ως κατασκευή. Το αναφύεσθαι διεκόπη από κάποια βέβυλη ανθρώπινη κίνηση: αυτή η παράξενη διατύπωση αποτελεί ισχυρή σταθερά του ανθρώπινου φαντασιακού στην οποία διαπιστώνουμε διαφορετικές επιστροφές. Κάποιο νέο "μεθεόρτιο" αλλά επίσης "προπατορικό" αμάρτημα συνδέεται με την καταστροφή του πλανήτη: ο άνθρωπος εμφανίζεται βυθισμένος σε ενοχή θεολογικής τάξεως για αυτό. Το πρόσφατο αμάρτημα της "καταστροφής της φύσης" οδηγεί επίσης και στην θεολογική εξιδανίκευση της φύσεως και ας μην γνωρίζουμε πλέον ακριβώς τι εννοούμε με την έννοια “φύση”. Παράλληλα δεν μένει παρά να αναζητήσουμε την φύση σε τεχνήματα που θα μιμούνται την φύση, όχι όπως την βλέπουμε τώρα, δηλαδή μετά από την "καταστροφή της" αλλά κατά τον τρόπο που εκείνη "θα έπρεπε να είναι": τέλεια, σαν εικόνα πένθους, και εξιδανικευμένη, με αφελή θεολογικό τρόπο όπως ο πλανήτης Πανδώρα στην ταινία Avatar του James Cameron: συναντάμε σε αυτή την ταινία το μεγαλειώδες παράδοξο της επιστροφής στη φύση ως ψευδαισθητικής εισόδου σε κάποιο κατασκευασμένο, τεχνητό τοπίο ενός ανύπαρκτου πλανήτη. Το παράδοξο δεν είναι χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης εμπορικής ταινίας: αποτελεί προϋπόθεση για πλοήγηση σε αρχειοθετημένους κόσμους που κατασκευάσαμε σε ξεχωριστές πίστες και σε πλατφόρμες οργανωμένης ολίσθησης. Το εξωτικό στοιχείο συντρίβεται από την αρχειοθέτηση ενώ ο πλανήτης οργανώνεται ως ενεργός χάρτης. Κι όμως ένα νέο, κατασκευασμένο, ψεύτικο αρχείο μπορεί να υποκαταστήσει την εμπειρία του εξωτικού. Το παρθένο τοπίο που χάθηκε από αρχειοθέτηση μπορεί να φτιαχτεί επίσης ξανά από αρχείο: μπορούμε να κατασκευάσουμε εξωτικές εντυπώσεις με νέες κατασκευασμένες εικόνες, με ενεργές τρισδιάστατες αναπαραστάσεις και με πλοηγήσεις σε νέα data. Αυτή η εμπειρία του “εξωτικού στοιχείου” οργανώνεται σε πίστες. Ζητά την εμπειρία της πρώτης φοράς και οδηγεί σε άλλες αντίστοιχες που μπορούν να κατασκευάζονται κάθε φορά για μια ακόμη πρώτη φορά. Αν η εμπειρία της Γης δεν μπορεί να είναι αυθεντική επί Γης, κατασκευάζεται κάποια άλλη αντίστοιχη εμπειρία. Η νέα, αυθεντική, εξωτική εμπειρία κατασκευάζεται με τον τρόπο που αρμόζει εκάστοτε στην άρνηση της αναυθεντικότητας της εκπεσμένης Γης. Η βίωση τέτοιας κατασκευασμένης εξωτικής συνθήκης δεν θα είναι ασφαλώς ποτέ “αυθεντική” εμπειρία αλλά τουλάχιστον η συνείδηση της αναυθεντικότητάς της θα εμφανίζεται με “αυθεντικό” τρόπο.
Μια πρώτη κίνηση προς το εξωτικό, αρχειοθετημένο τοπίο ζητά να κατανοήσουμε αυτή την μεταμόρφωση των τοπίων και των επισκεπτών ως υποκατάσταση του εξωτικού στοιχείου: χρειαζόμαστε τα γυαλιά και την εξωτική εμφάνιση ενός avatar για να μπούμε σε μια εξωτική πίστα. Μια μάσκα και ένα τεχνημένο τοπίο οργανώνουν έναν καινουργιο χάρτη που είναι προετοιμασμένος ως εξωτικός, πρωτοφανέρωτος τόπος.
Κατανοώντας με αυτό τον τρόπο το εξωτικό στοιχείο μπορούμε να ρίξουμε μια ματιά προς την πραγματικότητα: το αφελές “αυθεντικό” στοιχείο της κατέστη πληκτικό, ανάπηρο και ψεύτικο, δεσμευμένο από κάποιον αδύνατο και ήδη εξ αρχής ακυρωμένο ιδεαλισμό. Αν το αναυθεντικό είναι, για τις ανάγκες αυτής της δημοσίευσης, εκείνο που περικλείεται, εκ των προτέρων, σε κάποια δεδομένη αναπαράστασή του, τότε μπορούμε να πούμε ότι το εξωτικό, ανοίκειο στοιχείο της πραγματικότητας (που παρουσιάστηκε συχνά ως συνδεόμενο με την αυθεντικότητα, που παρουσιάστηκε επίσης ως εκείνη η διάνοιξη που δεν χωρά σε κανενός είδους εκ των προτέρων περίκλεισης), υποκαθίσταται τώρα από άθροισμα αναυθεντικών, περίκλειστων σχηματισμών. Πιθανώς λοιπόν το αναυθεντικό στοιχείο που γνωρίζει τα όριά του να μας εισάγει σε κάποια άλλου είδους περιορισμένη αυθεντικότητα: τα όρια συνεχίζουν να το προσδιορίζουν αλλά η συνείδησή τους τα καθιστά εξ αρχής ασήμαντα. Η μεταδικτυακή απόλαυση θα εμφανίζεται περιορισμένη εν σχέσει προς την απόλαυση σε οποιαδήποτε ανοικτή, επικίνδυνη εκδοχή της. Η μεταδικτυακή εξωτική εμπειρία περιλαμβάνει την ηδονή και επισυμβαίνει ως πορνογραφική δέσμευση στην αναπαράσταση. Η πορνογραφία, που σχηματοποιεί τον εχθρό της καταστασιακής λογικής, προωθεί αντί για ενεργή δράση, κάποιου είδους παθητική απόλαυση προερχόμενη από κάποιο συνειδητοποιημένο υποκατάστατο. Η συνειδητοποιημένη υποκατάσταση βρίσκεται επίσης στο κέντρο της εμπειρίας του avatar: κατασκευάζει  ένα κρυμμένο υποκείμενο χωρίς ευθύνη που υποδύεται κάποιον εαυτό. Ενόσω η πορνογραφία κατακτά όλο και περισσότερα εδάφη της εμπειρίας με τις εύληπτες αναπαραστάσεις της, αναρωτιόμαστε πώς μπορεί να οργανωθούν πολιτικά χαρακτηριστικά σε κοινότητες avatars ή “μασκοφόρων χρηστών”. Ένα avatar μπορεί να θέσει ριζικά ερωτήματα εν σχέσει με τον εαυτό του ή εν σχέσει με το περιβάλλον του; Δρα σε συνθήκες προσδιορισμένες και οι δράσεις του περιορίζονται από την εκάστοτε πλατφόρμα όπου οργανώνεται η προυσία του εκάστοτε χρήστη. Ο έγκλειστος του χάρτη συνειδητοποιείται ως υποκατάστατο του εαυτού του μέσα στην εμπειρία του avatar.
Τα ενεργά αρχεία που κατασκευάζουν τις γεωγραφίες του Διαδικτύου ταυτίζονται με κατασκευασμένα τοπία: πλατφόρμες, πίστες και ιεραρχημένες κινήσεις προσφέρονται σε τρισδιάστατες απεικονίσεις. Η είσοδος στις απεικονίσεις, με τις υψηλές τεχνικές αναπαράστασης, είναι ταυτόχρονα είσοδος στον χρόνο εκδίπλωσής τους. Για τον χρόνο που εκδιπλώνεται σε κάποια πλατφόρμα, ο έγκλειστος του χάρτη έχει την αίσθηση κάποιου ελέγχου. Αισθάνεται ότι καθορίζει τις κινήσεις του μέσα στον χάρτη και αυτό -μέχρις ενός σημείου- είναι ακριβές. Η εγκατάλειψη της Γης δείχνει αποστροφή προς την αναυθεντικότητα της εκπεσμένης Γης και ταυτόχρονα χαρακτηρίζει την κενή εξιδανίκευση στην οποία οδηγεί η ίδια άρνηση. "Ο πλανήτης χρεωκόπησε" και κάθε πλατφόρμα με ψευδείς χαρτογραφήσεις και τεχνολογίες υποκατάστασης έχει τη θέση της Πανδώρας του Cameron. Οι πλατφόρμες κατασκευάζουν διαφυγές από τον εκπεσμένο χάρτη της Γης. Το ότι ονομάζουμε "Πανδώρα" την απολεσθείσα φύση δεν συμβαίνει μόνον επειδή η ταινία θεματοποιεί την απώλεια της φύσης και υμνεί με αφελή τρόπο την "σοφή" λειτουργία της: κάθε είσοδος σε πίστες αρχειακά δομημένων τοπίων αποτελεί άρνηση της φύσης ή / και κατασκευή του εξωτικού στοιχείου: κάθε τέτοια αρχειακή εφαρμογή αναπαράγει ταυτόχρονα υποτιθέμενες αρνήσεις της αναυθεντικότητας. Από αυτή την πρώτη κίνηση προς το τοπίο η Γη ορίζεται ως περίσσευμα της πληροφορίας των δεδομένων. Γη θα μπορούσε να είναι ό,τι ακόμα αντιστέκεται στην μετάλλαξη σε πληροφορία. Έτσι η Γη του avatar θα οργανωνόταν ως απλή βάση επιχειρήσεων προς τις νέες ψευδαισθήσεις των αρχείων. Θα ήταν ο απαραίτητος βοηθητικός χώρος για να λάβουν χώρα οι αρχειακές πτήσεις προς νέους αρχειακούς κόσμους. Η Γη αποδεικνύει έτσι ότι είναι τόπος αναπηριών και δεσμεύσεων του σώματος. Το τοπίο θα φτιαχνόταν από αυτή τη θεώρηση μέσα σε κάποιο διχασμό ανάμεσα στον κόσμο του αρχείου και σε αυτόν των περισσευμάτων του. Ο έγκλειστος του χάρτη είτε βρίσκεται στην μεγάλη υποδομή που τον θέτει στον κόσμο του χάρτη είτε είναι έξω από τον χάρτη εξαιτίας δεσμεύσεων του “πραγματικού” σώματός του.
 
 
Δεύτερη κίνηση προς το αρχειοθετημένο τοπίο


Ο ταξιδιώτης εκτός αρχείου, (προερχόμενος από την εμπειρία της τηλεμετακίνησης - teleport μέσα στους κόσμους του χάρτη), είναι οιωνεί ανάπηρος. Το τοπίο του πλανήτη θυμίζει απλό καβούκι το οποίο σέρνει αναγκαστικά μαζί του ο έγκλειστος του χάρτη: το τοπίο του πλανήτη δεν είναι ένας ακόμη κόσμος επιστροφής ανάμεσα σε άλλους στους οποίους βυθιζεται: παρουσιάζει σκληρότητα, έλλειψη πλαστικότητας, υπερβολικές σταθερότητες και πολλών ειδών ανελαστικότητες. H ορμή για το αρχείο και τις εξυπηρετήσεις του καθορίζει κυρίαρχα τον έγκλειστο του χάρτη: είναι προσδιορισμένος από τις αναπαραστάσεις μέσα στις οποίες διέμεινε. 
O κόσμος της εμπειρίας ωστόσο επικαθορίζεται όλο και πιο δραστικά από τις διαφοροποιήσεις που επισυμβαίνουν στον κόσμο των αρχείων. Αναφερθήκαμε στην πραγματικότητα όταν αυτή κατασκευάζεται ως σωματική δέσμευση και ως δυσκολία ενσωμάτωσης στο αρχείο του Διαδικτύου. Η "πραγματικότητα" αυτή συγκροτεί κάποια βιωμένη αναπηρία. Αναγκάζει σε επιστροφές στην βάση και ζητά την επιστροφή από τις εξωτικές πλατφόρμες όπου οι εγκλειστοι του χάρτη είναι προσδιορισμένοι ως avatars. Μπορούμε να αναλογούμε σε αυτή την εμπειρία της επιστροφής στον πραγματικό κόσμο κάτι σαν σύγχρονη εμπειρία ύπνου. Το avatar κοιμάται όταν είναι ανενεργό όταν είναι πίσω στο σώμα του ιδιοκτήτη του δηλαδή εκ νέου στην Γη. Σε αυτή τη θέση της σύγχρονης επιστροφής στο σώμα και στις ανάγκες του που αναλογεί σε συνθήκες κάποιου νέου ύπνου εκδηλώνεται ήδη κάποια ανυπομονησία για χαρτογράφηση που ζητά επίσης από τον “πραγματικό κόσμο” να λειτουργήσει σαν αρχειακά συγκροτημένος μηχανισμός. Αυτή είναι η στιγμη της επαυξημένης πραγματικότητας. Απέναντι στο φαινόμενο της αντίστασης του ίδιου του σώματός του να διαμείνει για πάντα στον εξωτικό χάρτη νέων κατασκευασμένων τοπίων, ο έγκλειστος του χάρτη αναζητά τη δομή των ψευδαισθητικών χώρων που γνωρίζει ως avatar στην εμπειρία της «πραγματικότητας».  Στους χώρους όπου δεν παρέχονται οι δυνατότητες συνδέσεων με το ενεργό αρχείο κάποια επαυξημένη πραγματικότητα (augmented reality) μπορεί να ανανεώσει την σχέση με το αρχείο και με την ψευδαίσθηση. Συγκεκριμένα η δυνατότητα υποστήριξης της ψευδαίσθησης επί της οδού των "κανονικών αισθήσεων" δείχνει και την αμηχανία διαβίωσης σε κάποια πραγματικότητα χωρίς εφφέ. Η εντυπωσιακή συγκρότηση του κόσμου κατασκευάζεται ως layer ανάγνωσης της «πραγματικότητας» μέσα από αναπαραστάσεις που την περιέχουν. Εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη φιλοδοξία της «επαυξημένης πραγματικότητας”: να καταστήσει τον “φυσικό χώρο”, και κατ’ επέκταση τον κόσμο, βοηθητικό μηχανισμό προβολής αναπαραστάσεων: σαρκίο πιθανών διαφορετικών προβολών. Στην “επαυξημένη πραγματικότητα” η υπόθεση του εγκλεισμού στον χάρτη παρουσιάζεται στην πιο ακραία της μορφή. Ο άνθρωπος ζητά να διαμένει στις αναπαραστάσεις του, σε έναν κόσμο που ο ίδιος φαντάστηκε και κατασκεύασε.
Η πληροφορία που θα προστίθεται εις το εξής επί της εμπειρικής βίωσης του χώρου φιλοδοξεί να μην εμφανίζει το ζωντανό αρχείο ως ξεχωριστό κόσμο. Το Διαδίκτυο δεν θα κατασκευάζει πια εξωτικές πλατφόρμες εκτός της βιωμένης εμπειρίας αλλά θα φιλοδοξεί να δομήσει την ίδια την εμπειρία ως κατασκευή με προαποφασισμένες αναγνώσεις. Κάποια παράλληλη, ταυτόχρονη ανάπτυξη της αρχειακής δυναμικής "απ' ευθείας" επί του εδάφους της εμπειρίας είναι ήδη εφικτή με τις σημερινές πρώιμες τεχνολογίες. Η πληροφορία που είναι δομημένη μαζί με αναπαράσταση παρουσιάζεται “άμεσα” μαζί με την πεζή εμπειρική βίωση του κόσμου.
 
Η πεζότητα και ο χάρτης
 
Κάποια σκέψη για την πεζότητα περιμένει τις επενδύσεις του εμπειρικού κόσμου που βρίσκονται μπροστά μας. Στην εξωτική λογική που ζητά ο κόσμος του avatar ή ακόμη στις σκηνοθεσίες της επαυξημένης πραγματικότητας, η επένδυση στην αναπαράσταση αν και διαφορετική, διατηρεί κοινά χαρακτηριστικά. Ας αποτελεί η πρώτη άρνηση του εμπειρικού κόσμου της Γης και η δεύτερη επένδυση στον εμπειρικό κόσμο: προσφέρουν και οι δύο ιδεώδη περιβάλλοντα για τον έγκλειστο του χάρτη. Η ελπίδα για έναν μη χαρτογραφημένο κόσμο ή για κάποιες μη χαρτογραφημένες λεπτομέρειές του παρουσιάζεται ως ανάγκη για πεζότητα. Ένας γυμνός κόσμος προβάλει ως πιθανό αίτημα. Είναι όμως η γυμνότητα πιθανή προοπτική για κάποιον επόμενο κόσμο; Αυτό δεν ενδιαφέρει ως “πραγματικό” ερώτημα. Ο έγκλειστος του χάρτη ωστόσο θα μπορούσε να απαντήσει θετικά, με δύο διαφορετικούς τρόπους: κατανοώντας τη γυμνότητα ως κατασκευασμένη, ψευδή συνθήκη που οργανώνεται σε ένα ανέγγιχτο νέο τοπίο που δεν θα ήταν πλέον η Γη -από τη μια πλευρά- ή ζητώντας κάποια αποκατάσταση της Γης σαν να ήταν ο άνθρωπος που θα προσδιόριζε εξ ολοκλήρου την τύχη της.
Στην πρώτη περίπτωση θα επενδύσει σε ένα νέο, κάθε φορά άλλου είδους, φυσιολατρικό καθεστώς. Μια νέα φύση, που θα θυμίζει τον ψεύτικο πλανήτη Πανδώρα του Cameron, πραγματοποιεί την ιδέα του τέλους του πλανήτη Γη με την μετακίνηση σε άλλον. Μια νεα ανακάλυψη του Νέου κόσμου βρίσκεται πίσω από αυτή τη ορμή για νέα γυμνότητα του έγκλειστου του χάρτη. Πραγματικοί πλανήτες όπως ο Τιτάνας θα μπορούσε να αποτελέσουν τόπους κυριολεκτικών προορισμών για τον μελλοντικό άνθρωπο που θα πρέπει να εγκαταλείψει έναν χρεωκοπημένο πλανήτη.
Ο έγκλειστος του χάρτη θα μπορούσε επίσης να εννοεί την γυμνότητα ως «επιστροφή στην Γη». Αυτή είναι η επίσημη ρητορική της ενοχής για την κακοποίηση του πλανήτη. Ωστόσο μένει να σκεφτούμε τι σημασίες παίρνει αυτή η ιδέα της "επιστροφής". Ας μη μας διαφεύγει η τροπή που λαμβάνει η φαντασιακή της συγκρότηση. Η αρχαιολογική αποκατάσταση της φύσης θα βρισκόταν, υπ' αυτή την έννοια, στο πρώτο πλάνο οργάνωσης του κόσμου. Αλλά ο εγκλειστος του χάρτη δεν μπορεί πια να αποκαταστήσει την εγγύτητα προς την φύση με τον τρόπο που φαντάζεται. Δεν μπορεί πλέον –εδώ και καιρό- να ενατενίσει την φύση με τον περασμένο τρόπο: η φύση δεν είναι το περιβάλλον όπου ο ίδιος ανήκει. Ο έγκλειστος του χάρτη λατρεύει την φύση ως κάτι που ήδη πενθεί. Πάνω στην Γη (ή μέσα στην φύση) ο άνθρωπος δεν είναι πιά όπως το νερό μέσα στο νερό. Η επιστροφή του στην φύση λοιπόν θα αποτελεί, στην καλύτερη περίπτωση, μια επιτυχημένη σκηνοθεσία. Η ανάγκη για έλλειψη απόστασης δεν αρκεί για να καταργήσει την απόσταση ανάμεσα στον άνθρωπο και την φύση, απόσταση που κατασκευάστηκε μετά από αιώνες ανθρώπινου μόχθου. Έτσι η εναλλακτική περίπτωση αυτής της ιδιαίτερης επιστροφής ζητά την κατασκευή ενός ακόμη κόσμου που θα πραγματεύεται ή θα παίζει με την επιστροφή. Η φύση κατασκευάζεται από τον άνθρωπο για να παίζεται κάπως χωρίς όμως πλέον η ίδια να είναι κάτι. Η φύση, ως εκείνο που ζητάμε επί της Γης ή εκτός αυτής, απαιτεί– με άλλο τρόπο σήμερα- ιδιαίτερες τεχνικές για την κατασκευή της. 

 

 

*Αρχιτέκτων, συγγραφέας, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ,διδάσκων στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.