In Memoriam I.V. Stalin (+1953)
- Γ.Δ. Ιωαννίδης

Σχόλιο στο βιβλίο τού Ζιλ Ντωβέ
''Έκλειψη κι επανεμφάνιση..." (Γ.Δ. Ιωαννίδης)


Περί Πολέμου-ΜΕΡΟΣ 1(Dr DADA)

Περί Πολέμου-ΜΕΡΟΣ 2(Dr DADA)

Μάζα και Ιστορία - σχόλιο στο
ομώνυμο βιβλίο τού Κώστα Παπαϊωάννου (Θ. Ζιάκας)


Επιστολή στα "Παιδιά τής Γαλαρίας"
- περί κομμουνισμού και δημοκρατίας (Γ.Δ. Ιωαννίδης)


Εισαγωγή στο βιβλίο τού Άσγκερ Γιόρν
"Αγριότητα, Βαρβαρότητα Πολιτισμός" (Γ.Δ. Ιωαννίδης)


Μια παγίδα ονόματι Dogville (Γ.Δ. Ιωαννίδης)

Ας μιλήσουμε για την ουσία (Υβ Λε Μανάκ)

Tι είνι Γιουρτή; (Γιάννους)

Άλλο "εξηγώ", άλλο "κατανοώ" κι άλλο
"γνωρίζω" κ. Νανόπουλε (Γ.Δ. Ιωαννίδης)



Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΩΘΕΙ!

Σχόλιο στο βιβλίο «Η παλιά και η νέα θεότητα.
Μια συζήτηση για την ιδεολογία ανάμεσα στον Παν. Κονδύλη και στο περιοδικό Σημειώσεις»

Ο ΠΟΙΗΤΗΣ, Ο ΙΗΣΟΥΣ
ΚΑΙ Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΗΣ ΚΤΙΣΗΣ

ΝΙΚΟΛΑΣ ΚΑΛΑΣ
Η ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ

Νικόλας Κάλας
(δεν έχει σημασία πότε γεννήθηκε και πότε πέθανε, είναι παρών)

Ομιλία για το «Αυτοείδωλον εγενόμην.»

 

 

 


Yves Le Manach

Ο Καρλ Μαρξ και ο Κήπος

Tierra y Libertad!

Όταν ήμουν ένας νεαρός κομμουνιστής εργάτης, διάβαζα τον Μαρξ για να μυηθώ στην φιλοσοφία του. Όταν συγκρούστηκα με το Κόμμα, τον διάβασα για ν’ αντιπαραθέσω την αλήθεια της σκέψης του στους κάθε λογής διαστρεβλωτές του. Έπειτα, χάρη στον Ζοζέφ Γκαμπέλ, συνειδητοποίησα πως «η ελπίδα ότι μπορείς να κατανοήσεις πλήρως το Μαρξισμό, αποτελεί μια χρόνια ασθένεια, από την οποία δύσκολα θεραπεύεται κανείς» 1. Έτσι, διάβασα τον Μαρξ για ν’ απελευθερωθώ από το ντετερμινισμό του. Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν μερικά αποσπάσματα των γραφτών του, που εξακολουθούν να με ελκύουν ιδιαίτερα. Λόγου χάρη το ακόλουθο.


Το Σεπτέμβριο του 1843, ο Μαρξ, εικοσιπέντε χρονών τότε, γράφει στον Άρνολντ Ρούγκε : «(…) από καιρό ο κόσμος κατέχει το όνειρο ενός πράγματος, που πρέπει να το συνειδητοποιήσει για να το κατέχει πραγματικά. Θα δούμε τότε ότι το ζήτημα δεν είναι να χαράξουμε μια διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον, αλλά να ολοκληρώσουμε τις ιδέες του παρελθόντος. Θα δούμε επιτέλους πως η ανθρωπότητα δεν ξεκινά ένα καινούργιο έργο αλλά πραγματώνει συνειδητά το παλιό της έργο».
Εκτιμώντας αυτή τη δήλωση του Μαρξ για την ονειρική μορφή της, μου φάνηκε πως το περιεχόμενό της έρχεται σε αντίφαση με το υπόλοιπο έργο του. Πράγματι∙ η πρόοδος, που στηρίζεται στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, δεν συνίσταται ακριβώς στη ρήξη με το παρελθόν; 2.
Τι μπορεί να σημαίνει αυτό το «να ολοκληρώσουμε τις ιδέες του παρελθόντος»; Μήπως σημαίνει να ξαναβρούμε τον Χρυσού Αιώνα, τον Κήπο των Εσπερίδων, τη βιβλική Εδέμ;
΄Ηθελε λοιπόν ο Μαρξ να πει, ότι το έργο της ανθρωπότητας είναι να πραγματώσει το επίγειο Παράδεισο; Αλλά τότε προς τι η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων;


Στη συνέχεια ο Μαρξ περιπλανήθηκε στο δρόμο μίας ανέφικτης κριτικής της οικονομίας και, βουλιάζοντας σε μια φιλελεύθερη λογική, ξέχασε το νεανικό του όνειρο. Ωστόσο στο λυκόφως της ζωής του δέχτηκε μια αίτηση-πρόκληση από τη ρωσίδα σοσιαλίστρια Βέρα Ζάσουλιτς.
Στις 16 Φεβρουαρίου του 1881, τού γράφει ένα γράμμα για να τον ρωτήσει ποια είναι η θέση του πάνω στο αγροτικό πρόβλημα, που απασχολούσε τότε τη Ρωσία: «(…) Αν η αγροτική κοινότητα λυτρωθεί από τις υπερβολικές απαιτήσεις της φορολογίας (…), μπορεί ν’ αναπτυχθεί προς τη σοσιαλιστική κατεύθυνση, δηλαδή να οργανώσει σιγά- σιγά την παραγωγή και τη διανομή της πάνω σε συλλογικές βάσεις; Στην περίπτωση αυτή ο επαναστατικός σοσιαλισμός οφείλει ν’αφιερώσει όλες του τις δυνάμεις στη χειραφέτηση και την ανάπτυξη της αγροτικής κοινότητας». Αν όμως αυτή η κοινότητα είναι καταδικασμένη να εξαφανιστεί, τότε δεν απομένει στους σοσιαλιστές παρά «να κάνουν την προπαγάνδα τους αποκλειστικά και μόνον μεταξύ των εργαζόμενων των πόλεων, που θα πνιγούν μέσα στη μάζα των αγροτών, οι οποίοι θα έχουν εγκαταλειφθεί από τούς σοσιαλιστές και θα έχουν καταλήξει στα πεζοδρόμια των μεγαλουπόλεων ψάχνοντας το μεροκάματο».

Στο ίδιο γράμμα η Βέρα Ζάσουλιτς παραπονιέται για τούς Ρώσους μαρξιστές, που ισχυρίζονταν πως η αγροτική κοινότητα είναι μια αρχαϊκή κοινωνική μορφή: «Καταλαβαίνετε λοιπόν, πολίτη, πόσο πολύ μάς ενδιαφέρει η γνώμη σας πάνω σ’ αυτό το ζήτημα και πόσο θα μάς βοηθούσατε, αν διατυπώνατε τις ιδέες σας πάνω στις δυνατότητες εξέλιξης της αγροτικής κοινότητας και την ιστορική αναγκαιότητα όλων των χωρών του κόσμου να περάσουν ή όχι από όλες τις φάσεις της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής».

Ο Μαρξ είναι 63 ετών και σοβαρά άρρωστος όταν, μ’ αυτό το γράμμα, για πρώτη φορά στη ζωή του κάποιος του θέτει ουσιώδη ερωτήματα − ερωτήματα που εξακολουθούν να μπαίνουν σήμερα όχι μόνο στους Ινδιάνους των Τσιάπας αλλά και στους αποκλεισμένους όλου του πλανήτη: Η ανθρωπότητα είναι μοναχά μια τερατώδης μεγέθυνση μηχανικών δυνάμεων, ή μήπως υπάρχει μια άχρονη ποιότητα της ανθρωπότητας; Η κεφαλαιοκρατία είναι ένα αναγκαστικό στάδιο προς τον κήπο των Εσπερίδων, ή μήπως είναι η οριστική απώλειά του;
Ο Μαρξ απαντά στην Βέρα Ζάσουλιτς στις 8 Μαρτίου του 1881. Ξεκινάει αναφερόμενος σ’ αυτά που έγραφε στο Κεφάλαιο : «Στη βάση του κεφαλαιοκρατικού συστήματος υπάρχει ο ριζικός χωρισμός του παραγωγού από τα μέσα παραγωγής (…). Θεμέλιο όλης αυτής της εξέλιξης είναι η απαλλοτρίωση των αγροτών. Μέχρι στιγμής αυτή έχει πραγματωθεί με τον πιο ριζικό τρόπο μόνο στην Αγγλία (…) αλλά όλες οι χώρες της δυτικής Ευρώπης κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση». Και καταλήγει : «Συνεπώς η ανάλυση που διατυπώνεται στο Κεφάλαιο, δεν υποστηρίζει αλλά ούτε αντιτίθεται στη ζωντάνια και το μέλλον της αγροτικής κοινότητας. Όμως η ιδιαίτερη μελέτη μου πάνω στην αγροτική κοινότητα − για την οποία ανέτρεξα σε πρωτότυπες πηγές −, με έπεισε πως αυτή η κοινότητα μπορεί να είναι το στήριγμα της κοινωνικής αναγέννησης στη Ρωσία αρκεί πρώτα να εκμηδενιστούν οι δηλητηριώδεις επιρροές, που την κλυδωνίζουν από όλες τις πλευρές, και στη συνέχεια να της εξασφαλιστούν οι κανονικές συνθήκες μιας αυθόρμητης ανάπτυξης».

Αν και το γράμμα της Βέρα τον ταρακούνησε, ο Μαρξ δεν το αγνόησε. Πράγματι, την εποχή εκείνη δούλευε πάνω στο βιβλίο Ancient Society, του L.H. Morgan, το οποίο σηματοδοτεί τη γέννηση της σύγχρονης Εθνολογίας3. Παρ’όλο που απάντησή του στη Βέρα δεν ξεπερνά τη μια σελίδα, ο Μαρξ έγραψε δεκαπέντε σελίδες σημειώσεων, που συχνά ήταν αρκετά θολές − όπως για παράδειγμα το σημείο, στο οποίο λέει πως η διάλυση της κεφαλαιοκρατίας θα γίνει «μέσα από μια τελική κρίση, που θα σηματοδοτήσει μια επιστροφή των σύγχρονων κοινωνιών σε μια ανώτερη, “αρχαϊκού” τύπου, μορφή της συλλογικής ιδιοκτησίας και παραγωγής». Πρόκειται ουσιαστικά μια θέση του Μόργκαν, ο οποίος έγραφε : «Θα είναι μια αναγέννηση, αλλά με μια ανώτερη μορφή, της ελευθερίας, της ισότητας και της αδελφότητας της αρχαίας φυλής-οικογένειας».

Στο τέλος της ζωής του ο Μαρξ εργαζόταν πάνω σε στοιχεία, που έθεταν σε αμφισβήτηση το οικονομικό θεμέλιο του έργου του. Ενώ μέχρι τότε υποστήριζε την πρωτοκαθεδρία της οικονομικής δομής σε σχέση με την πολιτισμική υπερδομή (υποδεικνύοντας, έτσι, το βιομηχανικό προλεταριάτο σαν μοναδικό αρνητή της κεφαλαιοκρατίας), τώρα, μες από τις μελέτες του Μόργκαν πάνω στην πρωτόγονη ελευθερία των Ιροκέζων και την υποστήριξη της αγροτικής κοινότητας από την Βέρα Ζάσουλιτς, ανακάλυπτε πως εκείνο που καθορίζει την ποιότητα των παραγωγικών σχέσεων της κοινωνικής οργάνωσης, είναι η ποιότητα της κοινωνικής οργάνωσης (η επικοινωνία).
Ο Μαρξ ομολογούσε σιωπηρά πως είχε λαθέψει. Αυτός που (συχνά μέχρι μίσους) είχε εκφράσει την περιφρόνησή του προς την αγροτιά, τώρα ξανάβρισκε την ενόραση της νιότης του και διατύπωνε την ύπαρξη ενός δεσμού ο οποίος, υπερπηδώντας την κεφαλαιοκρατία, ένωνε την αρχαία οργάνωση της ανθρωπότητας με τη νεωτερικότητα του σοσιαλισμού. Με άλλα λόγια, στρεφόταν προς τον νεοζαπατισμό! 4

Στις 21 Ιανουαρίου του 1882, δεκατέσσερεις μήνες πριν από το θάνατό του, προλογίζοντας τη ρώσικη έκδοση του Κομμουνιστικού Μανιφέστου (ήταν το τελευταίο γραφτό του που δημοσιεύτηκε ενόσω ζούσε, κατά κάποιον τρόπο η διαθήκη του), ο Μαρξ επανέρχεται για έσχατη φορά σε αυτά τα ζητήματα : «Συνεπώς το ερώτημα τίθεται ως εξής : η ρώσικη αγροτική κοινότητα, μια αρχαϊκή μορφή εγγείου ιδιοκτησίας, θα μπορέσει άραγε, παρ’ όλο που ήδη κλυδωνίζεται σοβαρά, να περάσει απευθείας στην ανώτερη, την κομμουνιστική μορφή της συλλογικής ιδιωτικής ιδιοκτησίας; Ή μήπως θα πρέπει αντίθετα να διατρέξει προηγουμένως την ίδια διαδικασία διάλυσης, που χαρακτηρίζει την εξέλιξη της Δύσης; Ιδού η μοναδική απάντηση, που μπορούμε να δώσουμε τώρα : αν η ρώσικη επανάσταση δώσει το σήμα μιας προλεταριακής επανάστασης στη Δύση, και αν και οι δυο ολοκληρωθούν, τότε η σημερινή συλλογική ιδιοκτησία στη Ρωσία θα μπορέσει να χρησιμεύσει ως αφετηρία για την κομμουνιστική επανάσταση».

Αν εξαιρέσουμε το γεγονός ότι οι ρώσικες αγροτικές κοινότητες τελικά διαλύθηκαν και ότι η πρωταρχική συσσώρευση του κεφαλαίου σ’ αυτή τη χώρα δεν πραγματοποιήθηκε από τούς κεφαλαιοκράτες αλλά από τούς Σοσιαλιστές, αυτό που δείχνει η αλληλογραφία με τη Βέρα Ζάσουλιτς είναι, ότι, για τον Μαρξ, ο Σοσιαλισμός δεν συνίσταται σε μια αναδιανομή των καταναλωτικών αγαθών αλλά στην ποιότητα των σχέσεων, που αναπτύσσουμε μεταξύ μας πάνω σε μια έκταση γης, σε μια Χώρα. Με άλλα λόγια : σε ποιόν ανήκει το έθνος;
Αν και η αγροτιά έχει ολοκληρωτικά εξαφανιστεί στις Δυτικές χώρες, αφήνοντας τη θέση της στην αγροδιατροφική συμμορία, το γεγονός ότι σε μια περιοχή όπως η Ευρώπη το 30% του πληθυσμού έχει πλέον ορατά περιθωριοποιηθεί, ξαναφέρνει στο προσκήνιο την οξύτητα της παρατήρησης του Μαρξ.

*

Ο Λουί Αλτουσέρ είχε ισχυριστεί πως ανακάλυψε μια «επιστημολογική τομή» στο έργο του Μαρξ και διέγραψε τον «νεαρό Μαρξ» θεωρώντας τον ιδεαλιστή! Πρέπει τώρα να πάρουμε υπ’ όψη μας μια νέα επιστημολογική τομή, στην οποία αντιστοιχεί ο «γέρο-Μαρξ»! Αυτός ο γέρο-Μαρξ δεν διαφέρει θεμελιωδώς από το νεαρό Μαρξ αλλά αντίθετα ξαναζωντανεύει τη συνοχή του. Ο νεαρός Μαρξ είχε συλλάβει το μέλλον της ανθρωπότητας ως πραγμάτωση ενός παλιού ονείρου. Ο γέρο-Μαρξ διευκρινίζει τη φύση αυτού του ονείρου. Πρόκειται για την πραγμάτωση με μια σύγχρονη μορφή, μιας αρχαϊκής κοινωνικής οργάνωσης.
Αυτή η σύγχρονη μορφή δεν είναι η δικτατορία του προλεταριάτου, ούτε η Κομμούνα του Παρισιού, αλλά η αγροτική κοινότητα! Οι εργατιστές μαρξιστές σαν τον Λουί Ζανοβέρ ή τον Τσαρλς Ρήβ μπορούν λοιπόν να πάνε να κουρεύονται!

Προσκαλώ λοιπόν τους συμπολίτες μου ν’αναρωτηθούν πάνω στην ουσία του «σύγχρονου»: Τι είναι άχρονα σύγχρονο μέσα στο ανθρώπινο γεγονός; Τι είναι αυτό που συνιστά το ουσιωδώς σύγχρονο του ανθρώπινου είδους σε σχέση με τα άλλα είδη; Τι είναι αυτό που οφείλουμε να υπερασπίσουμε για να παραμείνουμε «σύγχρονοι»;
Ενώ από κάποια στιγμή κι έπειτα ο Μαρξ, μαζί με τούς Διαφωτιστές, υποστήριζε πως οι αρχαίοι ΄Ελληνες ήταν τα κανονικά παιδιά της ανθρωπότητας 5 − υπονοώντας έτσι πως οι Κέλτες ή οι Ινδιάνοι ήταν τα παραπαίδια της −, στο τέλος της ζωής του δέχτηκε πως «η αγροτική κοινότητα ήταν η πρώτη κοινωνική ομαδοποίηση ελεύθερων ανθρώπων, που δεν στηριζόταν στους δεσμούς αίματος».

Συνεπώς το σύγχρονο του ανθρώπινου γεγονότος βρίσκεται στην ελευθερία. Όχι την «ελευθερία» της αγοράς, αλλά σ’ εκείνο το κομμάτι μας που ξεφεύγει από τον προκαθορισμό, που συνιστά το οντολογικά ατελεύτητό μας, που μάς λυτρώνει από το επαναληπτικό σύμπαν του ζώου και μάς τοποθετεί εγγύς του θείου.
Σ’ αυτό το ατέλευτο, και μόνο σ’ αυτό, βρίσκεται η ανθρώπινη ιδιαιτερότητά μας. Ειδεμή είμαστε χειρότεροι κι από κτήνη. Οπουδήποτε ο άνθρωπος είναι μισθωτός, ξεπεσμένος, αποκτηνωμένος, οπουδήποτε η γη καταντά ιδιωτική ιδιοκτησία, οπουδήποτε η επικοινωνία διακόπτεται και η δραστηριότητα γίνεται ένα πράγμα αντί να είναι Πράξη 6, παντού όπου η θρησκεία, η επιστήμη, η οικονομία επιζητούν να προκαθορίσουν τον άνθρωπο, η νεωτερικότητά μας ακυρώνεται. Και τότε οφείλουμε να την ξαναβρούμε.
Είμαι πλέον σε θέση να συνοψίσω τη δική μου Φιλοσοφία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου :
Σεβασμός του οντολογικά ατέλευτου και άχρονου κομματιού μας!
Ελευθερία της απεριόριστης επικοινωνίας!
Ελεύθερη πρόσβαση στον πλούτο της γης!
Σεβασμός της δραστηριότητας ως Πράξης!

Ποιός είναι ο τόπος αυτού του σύγχρονου, ο τόπος αυτού του οντολογικά ατέλευτου του ανθρώπου, αν δεν είναι εκείνος ο τόπος για τον οποίον πέθαναν ο Μουσλιμά της Γιαμάμα7 και οι οπαδοί του, εκείνος ο τόπος για τον οποίο φώναζαν πολεμώντας:

ΤΟΝ ΚΗ-ΠΟ! ΤΟΝ ΚΗ-ΠΟ! ΤΟΝ ΚΗ-ΠΟ!

 

Από το βιβλίο του Υβ Λε Μανάκ
Ο ΚΗΠΟΣ/Η δικαιοσύνη, τα κορίτσια κι η αιωνιότητα,
Μετάφραση Γιάννης Δ. Ιωαννίδης
(εκδ. Αλήστου Μνήμης, 2001)

1 Ζ. Γκαμπέλ, Κοινωνιολογία της αλλοτρίωσης, P.U.F., 1970.
2 Ως γνωστόν οι κομμουνιστές τραγουδούν «Να σβύσουμε το παρελθόν», και οι αναρχικοί «΄Οταν δεν προχωράμε μπροστά, πισωγυρνάμε».
3 Ο ΄Ενγκελς χρησιμοποίησε τη δουλειά του Μαρξ στο Η καταγωγή της οικογένειας, της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και του κράτους.
4 Βλ . Ο κομαντάντε Μάρκος και η εθνική επανάσταση.
5 Μαρξ, Συνεισφορά στην κριτική της πολιτικής οικονομίας.
6 Ζητώ συγγνώμη γι’αυτό τον πομπώδη όρο, αλλά μόνον αυτόν διαθέτω [ο Λε Μανάκ αναπτύσσει αυτή την έννοια στο βιβλίο του «Η κρυφή γοητεία του υλισμού» (εκδ. Αλήστου Μνήμης) , σ.τ.μ.].
7 Artichauts de Bruxelles, Απρίλιος 1997. Στην περιοχή της Γιαμάμα κυριαρχούσε κατά τα πρώτα χρόνια της διδασκαλίας του Μωάμεθ η φυλή των Χανιφά, που επρόσκειτο στους Πέρσες. Εκεί διέπρεψε ο Μουσλιμά, που ανακήρυξε τον εαυτό του Προφήτη (κατ’ορισμένους νωρίτερα από τον Μωάμεθ). ΄Οταν πέθανε ο Μωάμεθ, ο Μουσλιμά ήρθε σε ρήξη με τον πρώτο χαλίφη Αμπού Μπακρ και έχασε τον πόλεμο και τον Κήπο του. Η κραυγή «Τον Κήπο! Τον Κήπο! Τον Κήπο!» ήταν η πολεμική κραυγή των οπαδών του Μουσλιμά. [σ.τ.μ.]

4